Algorytm MARCH to priorytetowa sekwencja działań stosowana w ratownictwie urazowym (szczególnie w taktycznej i przedmedycznej opiece)- najpierw likwiduje największe zagrożenia ratujące życie, potem przechodzi do kolejnych problemów. Wyjaśnimy sobie każde ogniwo MARCH, i wyciągniemy z algorytmu praktyczne wskazówki dla ratownika KPP.
Dlaczego MARCH, a nie klasyczne ABC?
MARCH przesuwa kontrolę masywnych krwotoków na pierwsze miejsce- to odpowiedź na dane mówiące, że najpoważniejszą przyczyną możliwą do uniknięcia zgonów pourazowych są krwotoki zewnętrzne. Dzięki temu schematowi szybko działamy tam, gdzie można najwięcej zyskać. Dla ratownika KPP oznacza to: nie tracimy czasu na drobne oceny, jeśli poszkodowany krwawi masywnie.
M- Massive hemorrhage (krwotok masywny)
Natychmiastowe zlokalizowanie i kontrola krwotoku zewnętrznego (kończyny, rany jamy brzusznej, szyi, miejsca z widoczną dużą utratą krwi). Wskazówki dla KPP: bezpośredni ucisk, założenie opaski uciskowej na kończynę. Jeśli krwawienie nie ustaje pakujemy do rany opatrunek hemostatyczny. Po opanowaniu krwotoku oceniaj ryzyko niedokrwienia i dokumentuj czas założenia opaski.
A- Airway (drożność dróg oddechowych)
Zabezpieczenie drożności, ochrona przed aspiracją, usunięcie ciał obcych, ewentualne doraźne techniki ratunkowe. Praktyka KPP: jeśli poszkodowany ma zachowaną świadomość i sam oddycha- monitoruj i utrzymuj drożność. Przy podejrzeniu urazu twarzoczaszki lub dużych uszkodzeń w obrębie głowy działaj ostrożnie i przygotuj sprzęt zabezpieczający drogi oddechowe. W scenach taktycznych pamiętaj o szybkim wyborze metody, która najmniej opóźni ewakuację.
R- Respiration (oddech/układ oddechowy)
Ocena wentylacji, poszukiwanie urazów klatki piersiowej zagrażających życiu (odma prężna, duży odma, tamponada, perforacje). Praktyka KPP: odsłoń klatkę piersiową, oceniaj ruchy oddechowe, słuchaj i czuj, sprawdź asymetrię- brak oddechu po jednej stronie. Zabezpieczaj drożność i podawaj tlen, jeśli wskazany.
C- Circulation (krążenie)
Ocena układu krążenia poza masywnym krwotokiem- puls, perfuzja, leczenie wstrząsu. Praktyka KPP: monitoruj tętno, ciśnienie jeśli masz sprzęt, oceniaj perfuzję (czas nawrotu kapilarnego, kolor skóry). Kontroluj opaski uciskowe i miejsca opatrzeń.
H- Head injury / Hypothermia (uraz głowy/hipotermia)
Ocena stanu neurologicznego oraz zapobieganie utraty ciepła. Praktyka KPP: oceń poziom świadomości (skala AVPU/Glasgow), różnice w reakcji źrenic, zabezpiecz odcinek szyjny jeśli wskazane, staraj się utrzymać temperaturę ciała- okryj poszkodowanego folią NRC, usuń mokre ubranie. W przypadku podejrzenia urazu czaszki zadbaj o stabilizację i odpowiednie zabezpieczenie ewentualnych ran.
Najczęstsze błędy i jak ich unikać
- Zbyt późna kontrola krwotoku- działaj natychmiast.
- Brak ponownej oceny opaski uciskowej- zbyt długie pozostawienie bez sprawdzenia.
- Niedocenianie hipotermii- nawet w ciepłym klimacie poszkodowany szybko traci ciepło przez odkrycie i ekspozycję; folia NRC to podstawowe narzędzie.
Szkolenie i praktyka
Algorytm warto ćwiczyć na symulacjach i wymagających warunkowych, ucząc się szybkiej oceny i powtarzalnych interwencji (zakładanie opasek, opatrunków hemostatycznych, podstawy udrażniania dróg oddechowych, ocena odmy prężnej). Regularne ćwiczenia zmniejszają czas reakcji i minimalizują błędy.